Mai Hoa Dịch Số (梅花易數) là một pháp môn dự trắc học phương Đông dựa trên nền tảng của Kinh Dịch, lấy sự biến thiên của không gian, thời gian và các hiện tượng vạn vật để quy nạp thành số lý, từ số lý lập thành quẻ (Quái), sau đó dùng ngũ hành sinh khắc của quẻ để luận đoán cát hung.
Điểm đặc trưng nhất của pháp môn này là sự linh hoạt, không gò bó vào các công cụ bói toán truyền thống như mai rùa, cỏ thi hay đồng xu, mà đề cao sự cảm nhận trực giác và quy luật "vạn vật giai số" – mọi sự vật, hiện tượng trong vũ trụ đều ẩn chứa một hằng số vi diệu.
Pháp môn này được hưng khởi vào đời Bắc Tống (Trung Quốc), do một bậc đại trí giả là Thiệu Ung (邵雍) – thụy hiệu Khang Tiết (康節) biên soạn và hoàn thiện. Thiệu Khang Tiết là một học giả uyên bác, tinh thông Dịch học, ông đã kế thừa và phát triển tư tưởng Tượng Số học thời tiền Tống, kết hợp với Hà Đồ, Lạc Thư và Tiên Thiên Bát Quái để sáng lập ra một hệ thống dự đoán vô cùng tinh diệu.
Trong lời tựa của cuốn sách "Mai Hoa Dịch Số" có chép nguyên cớ hình thành pháp môn này, liên quan trực tiếp đến một sự kiện ngắm hoa mai của ông:
《梅花易數》序曰：「一日，邵康節先生偶觀梅花，見二雀爭枝墜地。先生曰：『不動不占，不因事不占。今二雀爭枝墜地，怪也。』因占之...」
Dịch nghĩa: "Một ngày nọ, tiên sinh Thiệu Khang Tiết tình cờ ngắm hoa mai, thấy hai con chim sẻ tranh giành cành hoa mà rơi xuống đất. Tiên sinh nói: 'Không động thì không đoán, không có việc thì không bói. Nay hai con chim sẻ tranh cành mà rơi xuống đất, thật lạ thay.' Bèn gieo quẻ tính toán..."
Từ sự kiện lịch sử ấy, pháp môn dùng số lý và vạn vật để đoán định tương lai của Thiệu Khang Tiết được hậu thế suy tôn và gọi bằng cái tên trang nhã: Mai Hoa Dịch Số.
Tính chất cốt lõi của Mai Hoa Dịch Số nằm ở chữ "Linh" (靈) và chữ "Động" (動).
Trong toàn bộ hệ thống Huyền Học, Mai Hoa Dịch Số đóng vai trò như một cây cầu nối liền giữa tâm thức con người và thế giới tự nhiên. Nếu như Lục Hào (Bốc phệ bằng đồng xu) đòi hỏi sự tĩnh tâm, cầu khấn và mang tính nghi thức cao; thì Mai Hoa lại kéo Dịch học về gần với đời sống thường nhật.
Nó minh chứng cho triết lý "Đạo pháp tự nhiên", cho thấy Kinh Dịch không chỉ nằm trong những trang sách cổ kính mà đang vận động sống động trong từng giây phút, từng hiện tượng nhỏ bé nhất của vạn vật. Nó rèn luyện cho người học Dịch khả năng quan sát tinh tế và tư duy sắc bén.
Nguyên lý căn bản của Mai Hoa Dịch Số dựa trên trục tư tưởng: Tượng (象) ➔ Số (數) ➔ Lý (理).
Người xưa cho rằng, trước khi một sự việc hình thành (thành Hình), nó đã tồn tại dưới dạng một điềm báo (Tượng). Từ Tượng đó, bằng hệ thống Bát Quái Tiên Thiên (Càn 1, Đoài 2, Ly 3, Chấn 4, Tốn 5, Khảm 6, Cấn 7, Khôn 8), người ta quy đổi thành Số. Có Số rồi thì lập được quẻ, từ quẻ lại dùng ngũ hành sinh khắc để suy ra Lý (Cát hung, họa phúc).
Sự tinh diệu của Mai Hoa là dùng Thể (chủ thể) và Dụng (khách thể, sự việc) để xét mối quan hệ tương tác. Thể Dụng sinh khắc chính là hình ảnh thu nhỏ của sự giao tranh hay hòa hợp giữa con người và môi trường xung quanh.
Sơ đồ minh họa nguyên lý chuyển hóa Vạn Vật thành Quẻ Dịch
Điển tích kể lại rằng, vào tháng 12 (tháng Sửu), ngày mùng 17, giờ Thân, tiên sinh Thiệu Khang Tiết thấy hai con chim sẻ tranh cành mai mà ngã xuống đất. Bằng việc lấy thời gian đó lập quẻ, ông dự đoán: Tối mai sẽ có một cô gái đến bẻ trộm hoa mai, bị người làm vườn đuổi bắt mà ngã từ trên cây xuống tổn thương đùi phải.
Sự việc quả nhiên ứng nghiệm không sai một ly. Hai con chim sẻ là điềm báo của sự cãi vã, đuổi bắt; cành mai là cây cối; rơi xuống đất ngụ ý sự vấp ngã. Bằng việc kết hợp điềm báo tự nhiên và ngày giờ, ngài đã lập nên quẻ Trạch Hỏa Cách biến Trạch Sơn Hàm để giải đoán tường tận chi tiết sự việc.
Trong nhịp sống hiện đại vội vã, không phải lúc nào con người cũng mang theo công cụ để gieo quẻ. Mai Hoa Dịch Số trở thành một phương pháp đắc lực để đưa ra những quyết định nhanh chóng.
Khi đang đi trên đường, nhận một cuộc gọi báo tin, nhìn thấy biển số xe của đối tác, hoặc bỗng nhiên làm vỡ một chiếc cốc, người am hiểu Mai Hoa có thể ngay lập tức chuyển hóa các hiện tượng đó thành số, lập thành quẻ để nắm bắt chiều hướng tốt xấu của sự việc sắp tới, từ đó có sự chuẩn bị tâm lý và phương án hành xử ôn hòa, thuận tự nhiên nhất.