Nhân tướng học (人相學) là một hệ thống tri thức phương Đông cổ đại, chuyên khảo cứu và giải mã các đặc điểm trên cơ thể con người — bao gồm hình thể (cốt tướng, diện tướng), khí sắc (thần thái, màu da), âm thanh (thanh tướng) và cử chỉ (động tướng, tĩnh tướng). Từ những biểu hiện bên ngoài này, người ta suy luận ra những quy luật nội tại về tính cách, năng lực, sức khỏe, cũng như dự trắc về vận mệnh, cát hung, thọ yểu của một cá nhân trong suốt cuộc đời.
Tướng thuật đã nảy mầm từ thời Xuân Thu Chiến Quốc. Các thư tịch cổ như Tả Truyện (左傳) hay Quốc Ngữ (國語) đã ghi chép lại những bậc kỳ tài xem tướng như Nội Sử Thúc Phục hay Cô Bố Tử Khanh.
Trải qua các triều đại, Nhân tướng học dần hoàn thiện và hình thành hệ thống lý luận chặt chẽ:
Trong phần mở đầu của Ma Y Thần Tướng có chép:
夫 人 者 ， 得 天 地 之 正 氣 ， 稟 陰 陽 之 妙 理 。 (Phu nhân giả, đắc thiên địa chi chính khí, bẩm âm dương chi diệu lý.)
Dịch nghĩa: Con người ta, là bậc đắc được chính khí của trời đất, bẩm thụ được cái diệu lý của âm dương.
Câu nói này xác lập nền tảng rằng hình hài con người không phải ngẫu nhiên mà sinh ra, mà là sự ngưng tụ của khí thiêng trời đất, mang trong mình đầy đủ quy luật vận hành của tự nhiên.
Nhân tướng học không mang tính chất định mệnh luận bế tắc, mà mang tính chất động và tuần hoàn.
Trong hệ thống Huyền học, nếu Kinh Dịch là nền tảng triết lý, Phong Thủy là không gian sinh tồn (Địa lợi), Bát Tự là quỹ đạo thời gian (Thiên thời), thì Nhân Tướng Học chính là yếu tố con người (Nhân hòa).
Vai trò của Tướng thuật là giúp con người "Tri kỉ, tri bỉ" (hiểu mình, hiểu người). Từ việc thấu hiểu những ưu khuyết điểm của bản thân qua nhân tướng, người ta học cách tu sửa tâm tính (Tu tâm cải mệnh), đồng thời biết cách dùng người, chọn bạn, tránh xa những hiểm họa do tiểu nhân gây ra.
Nguyên lý cốt lõi của Nhân tướng học xoay quanh hai cụm từ: "Thiên Nhân Hợp Nhất" (天人合一) và "Tâm Tướng" (心相).
Cơ thể con người được xem như một tiểu vũ trụ, sự tương đồng này được thể hiện rất rõ qua cấu trúc khuôn mặt:
Triết lý sâu sắc nhất của Nhân tướng học không nằm ở việc xem hình thể, mà nằm ở việc soi xét nội tâm. Khẩu quyết tối cao của Đạo gia truyền lại rằng:
有心無相，相由心生。 有相無心，相隨心滅。
(Hữu tâm vô tướng, tướng do tâm sinh. Hữu tướng vô tâm, tướng tùy tâm diệt.)
Hình hài cha mẹ sinh ra là "Tiên thiên" (vốn có). Nhưng "Hậu thiên" (sự tu dưỡng) mới là yếu tố quyết định. Một người dù mang dị tướng, khiếm khuyết, nhưng giữ được cái tâm lương thiện, bao dung, thì theo năm tháng, nét mặt tự khắc sinh ra sự nhu hòa, đôi mắt toát lên vẻ từ bi. Ngược lại, người mang cốt tướng trọn vẹn mà tâm địa hẹp hòi, ác hiểm, tham lam, thì khí trọc sẽ tụ lại, ánh mắt láo liên, nét mặt dần trở nên gian giảo, hung hiểm.
Ví dụ: Hình ảnh nước chảy đá mòn. Một giọt nước vốn dĩ mềm mại, nhưng nhỏ liên tục lên một tảng đá cứng ròng rã nhiều năm, tảng đá cũng phải lõm xuống.
Tâm tính con người cũng vậy. Một người thường xuyên mang tâm oán hận, đố kỵ, cơ mặt của họ sẽ luôn ở trạng thái căng thẳng, cau mày, nhíu mi. Qua nhiều năm tháng, nếp nhăn Ấn đường (giữa hai lông mày) sẽ hằn sâu, khóe miệng trễ xuống, tạo thành "khổ tướng" hay "ác tướng". Trái lại, người hay cười, khoan dung, cơ mặt giãn nở, thần sắc nhuận hồng, dần dà khuôn mặt sẽ nảy nở đầy đặn, ánh mắt hiền từ (phúc tướng).
Ứng dụng: